A Boy and His Dog aka A Psycho Boy and His Killer Dog, 1975, USA, reż. L.Q. Jones, scenariusz Harlan Ellison (na podstawie jego własnej noweli) i L.Q. Jones

Warto zacząć od tego filmu, o którym, jak przypuszczam, niewielu w Polsce słyszało. W Stanach zarówno nowela, na podstawie której powstał, jak i sam film, pozostaje kultowy dla wielu najwierniejszych fanów "post-apokaliptyczno-nuklearnej" science-fiction. W tym artykule Eden pisze: gdyby nie Mad Max, nie mielibyśmy dzisiaj, fani Fallouta, w co grać. A tak naprawdę to A Boy and His Dog jest filmem, od którego się wszystko zaczęło*. Gdyby go nie było, może nie byłoby Mad Maxa - a wtedy to już naprawdę nie mielibyśmy w co grać. A Boy and His Dog, niskobudżetowy i słabo rozreklamowany film, przetarł ścieżki i poprowadził nowe drogi dla wszystkich późniejszych filmów tego gatunku, od Mad Maxa do Postmana Kevina Costnera. Pierwszy raz bowiem post-nuklearną apokalipsę połączono z czarnym, czasami wręcz szokującym sadystycznym humorem. Po raz pierwszy pojawia się tam parodia i sarkazm jako sposób opisania jakże nam drogiego;) umarłego już świata zniszczonej cywilizacji. Przedtem ten temat poruszany był z odpowiednią dozą łzawego zadęcia i omaszczony trudnym do przełknięcia opasłym morałem i uszlachetniającym przesłaniem. Na odmianę bohaterowie A Boy and His Dog puszczają do widza oko. Film nie traci nic ze swojego wstrząsającego charakteru - a jednak nawet najbardziej makabrycznym wybrykom bohaterów towarzyszy tu zawsze ironiczny, pół-szalony uśmieszek.
Zacznijmy od początku. A Boy and His Dog był, można to tak ująć "partyzantką" kilku weteranów Miasta Aniołów, którzy marzyli o stworzeniu czegoś niezależnego, czegoś poza "systemem" wielkich korporacji i wysokobudżetowych produkcji. Ellison, który nie cierpi etykietki pisarza science-fiction (aczkolwiek napisał ponad dziewięćset opowiadań, w których aż roi się od wojen światowych, mutantów i robotów-zabójców), odrzucił kilka propozycji ekranizacji wystosowanych przez wielkie firmy producenckie, takie jak Warner czy Universal i oddał sprawę w ręce L.Q. Jonesa**, znanego wtedy głównie z popisów kaskaderskich w filmach klasy B i C (ciągle możemy go czasem podziwiać jako kaskadera w takich "majstersztykach" jak serial Texas Ranger czy Renegade). Była więc to ze strony Ellisona decyzja odważna, zwłaszcza, że powierzył Jonesowi i reżyserię i sam scenariusz. Co do tego, jak obydwaj panowie zgadzali się ze sobą na planie i jak podobał się Ellisonowi gotowy film, jest wiele opowieści, częściowo ze sobą sprzecznych. Według jednej z nich Ellisonowi nie podobały się sceny ukazujące Topekę (co to takiego o tym później) oraz końcowy chorobliwy kalambur, dodany przez Jonesa. Ellison zaoferował dokręcenie nowych scen za własne pieniądze, ale pierwotny ich kształt tak odpowiadał widzom, że nie skorzystano z jego propozycji. Według innej, Ellison podczas pisania scenariusza zaczął cierpieć na niemoc twórczą - i Jones przejął dalsze prace nad skryptem. Ellison najpierw zaakceptował wersję Jonesa (którą zobaczył dopiero podczas premiery filmu w kinie), ale potem zaczął ostro ją krytykować. Te niejasne spory powodują, że sami fani często nie mogą się ze sobą zgodzić, czy film dobrze oddaje kultową nowelę, czy też jest jej bladą, marną kopią. Muzykę, co do której raczej nie ma się zastrzeżeń, skomponował Tim McIntyre.
Niemiłą niespodzianką dla wielu fanów post-apokaliptycznej aury może być aktor, występujący w głównej roli. Nie sądzę, by wśród fanów Fallouta znalazło się wielu miłośników Miami Vice czy Nasha Bridgesa. Tak, tak, rola Vica, bohatera filmu przypadła młodemu Donowi Johnsonowi. Nie był on wtedy jeszcze znany i ten fakt bez wątpienia pozytywnie wpływa na jego grę aktorską. Jest to moim zdaniem jego najlepsza kreacja. Jego późniejsze gwiazdorskie nawyki i manieryzmy jeszcze wtedy nie istniały, a jego regularna, nieświadcząca o inteligencji twarz świetnie pasuje do roli.
Najważniejszy jednak w tym filmie jest pies, a raczej jego relacja z tym niezbyt rozgarniętym, przystojnym właścicielem. Vic jest młodym, napalonym samotnikiem, żyjącym w świecie zniszczonym Trzecią a może już i Czwartą Wojną Światową. Nuklearny holokaust pochłonął dawny, uporządkowany świat, a Phoenix w Arizonie, gdzie toczy się akcja filmu, podobnie jak cała Ameryka, to już tylko radioaktywna pustynia pokryta błotem, po której włóczą się brutalni nomadzi i łowcy, nieoszczędzający nikogo, poza tymi, co zmuszani są do wstąpienia w ich szeregi. Miasta leżą w gruzach lub pogrzebane są głęboko pod radioaktywną ziemią, podobnie jak większość najbardziej obecnie poszukiwanych przedmiotów: puszkowanych brzoskwiń, broni i amunicji oraz…filmów porno. Vic zdołał przetrwać osiemnaście lat swego życia "solo", głównie dzięki pomocy swego jedynego towarzysza - psa o imieniu Blood. Pies, jak się okazuje, jest jedną z technologicznych innowacji wojennych - inteligentnym i zabójczym zwierzęciem, związanym telepatycznie z człowiekiem, tak, aby wspólnie tworzyli parę myśliwych-zabójców. Wojna się już skończyła, ale pustkowia pełne są nadal takich "duetów" jak Vic i Blood - zadaniem psów jest "wywąchiwanie" łupów, zapasów oraz, przede wszystkim, kobiet, bowiem seks jest w tym świecie są źródłem jedynie przelotnej, jednorazowej, choć jakże poszukiwanej przyjemności (należy dodać, że przyjemność jest cała po stronie Vica - raczej nie marnuje on czasu pytając swoje wybranki o zgodę). Blood, który wydaje mi się pierwszym, oryginalnym pierwowzorem i psa Maxa, i przede wszystkim Dogmeata, dysponuje zdecydowanie inteligentniejszym i lotniejszym umysłem niż swój pan. Dzięki owej niemal symbiotycznej, telepatycznej więzi, łączącej zwierzę z człowiekiem, widz może usłyszeć sarkastyczne, mroczne komentarze Blooda o otaczającej ich rzeczywistości. Głos Blooda, dany mu przez Tima McIntyre, twórcę muzyki, jest jednym z cudów tego filmu. Jego teksty przeszły do klasyki post-apokaliptycznej science-fiction ("A cautious young fellow named Lodge / Had seatbelts installed in his Dodge. / When his date was strapped in / He committed a sin / Without even leaving the garage. That's clever, isn't it?"). Wzajemna relacja Vica i Blooda jest zdecydowanie najciekawszym i najbardziej zakręconym wątkiem "romansowym", jaki udało mi się do tej pory zobaczyć w jakimkolwiek filmie.
Akcja zagęszcza się, gdy Blood wyczuwa obecność kobiety, niejakiej Quilli June (Suzanne Benton), pozornie niewinnej i niemalże dziewiczej. Dla Vica i Quilli zdaje się kroić związek dłuższy niż jedna noc, ale chłopak nie podejrzewa, że dwulicowa panienka ma co do niego swoje własne plany i nie ma w nich miejsca dla Blooda. Quilla okazuje się być córką jednego z przywódców podziemnej enklawy, zwanej Topeka. Dziewczyna zwabia tam Vica. Topeką rządzi Lou Craddock (Jason Robards). Osada zdaje się początkowo być ostatnią ostoją dawnych wartości. Podczas gdy powierzchnia zryta kraterami nuklearnych pocisków, przypomina raczej zjadliwy koszmar, mieszkańcy Topeki oddają się skrajnemu konformizmowi: nieszczere, przeklejone do twarzy uśmiechy, kraciaste koszule, "wartości rodzinne" i ogólna hipokryzja pochłania ich całkowicie. Jak wyznawcy fanatycznego kultu tworzą dziwaczne reguły nowego życia : koszmarna podziemna biała klasa średnia, która własnych mieszkańców posyła na śmierć dekretem wydawanym przez Radę Starszych (temu…atak serca…tej…wypadek przy pracy). Vic jednak pośród nich czuje się na początku szczęśliwym wybrańcem losu - mieszkańcy Topeki powierzają mu bowiem osobliwą misję do spełnienia - Vic musi zapłodnić ich kobiety, jakoże wszyscy mężczyźni w Topece są bezpłodni. Dla Vica ważne są jedynie seks i jedzenie, nic dziwnego więc, że na początku czuje się jak w raju. Poza tym mieszkańcy, chociaż tacy dziwaczni, tworzą jednak pewną społeczność, a Vic od zawsze jest wyrzutkiem i budzi się w nim tęsknota za przynależnością do ludzkiej wspólnoty, jakiejkolwiek bądź. Jedyny warunek, to ten, że Vic musi rozstać się ze swym psem. Niewiele jest takich scen filmowych, które oglądam prawie płacząc - moment rozstania Vica z Bloodem przed bramami Topeki jest jednym z nich.
Vic w końcu zdaje sobie sprawę, że tak naprawdę jest tylko wykorzystywanym bezdusznie niewolnikiem i postanawia odejść. Nie jest to jednak takie proste, na horyzoncie pojawia się znowu Quilla June. Vic znowu musi dokonać wyboru. Ale czy mądre przysłowie nie mówi: "jeśli marzysz o seksie, idź do baru, ale jeśli szukasz miłości, weź sobie psa"? Quilla mówi do Vica: "Nie wiesz, czym jest prawdziwa miłość", ale biedaczka przekonuje się szybko, jak bardzo się pomyliła. Zastanawiałam się, czy zaserwować wam mega-spoiler i zdradzić wam zakończenie,…ale nie mogę się powstrzymać. Biedna Quilla literalnie na własnej skórze przekonuje się, czym może być prawdziwe uczucie. Vic, aby udowodnić swoją miłość dla Blooda, przygotowuje im z niej smaczny posiłek. Chłopcy są jednak trochę niezadowoleni z własnego pośpiechu (Quilla, jak się okazuje, była naprawdę apetyczna):
"Vic: We coulda used her three more times!
Blood: Ah, war is hell."
Film jest doprawdy wysoko-niskobudżetowy, więc nie można się wiele spodziewać po scenografii i zdjęciach. Lokacje i rekwizyty są w oczywisty sposób tanie, ale wiarygodne. Jones jako reżyser posiada tak dobre oko do szerokoekranowych kompozycji i wykorzystania do ostatka wszelkich, ograniczonych nakładów, popycha akcję niezwykle wartko z pomocą zabawnych i inteligentnych tekstów i akustycznej, skocznej ścieżki dźwiękowej, że aż dziw, że nigdy potem nie wyreżyserował już żadnego filmu. Postać Blooda to prawdziwa rewelacja, zarówno pod względem poprowadzenia samego psa (podobno podczas sesji z trenerem zawsze obecny był Don Johnson, tak, aby pies zwracał się potem do niego jak do swojego pana), jak i danego mu głosu przez McIntyre'a. To prawdziwy, wielowymiarowy bohater, wart Oscara - i podobno prawie otrzymał nominację, ale czy ktoś kiedyś słyszał o Best Supporting Dog?
A Boy and His Dog to doprawdy, mimo technicznych niedociągnięć, szczera próba zrobienia czegoś innego, prowokującego i chwytającego za serce a jednocześnie brutalnego i obrazoburczego. Pomysłowość niektórych rozwiązań jest do dzisiaj mistrzowska, tak, że czasami zapomina się o ograniczonym budżecie filmu. Prawdziwie unikalna atmosfera - koszmaru pomieszanego z absurdem i parodią - jakże dobrze nam znanego z Fallouta, ma w sobie coś z Mechanicznej Pomarańczy i Rzeźni nr 5. A jednocześnie…przyjaźń pomiędzy człowiekiem a psem zdaje się ocalać pojęcie braterstwa, więzi, czułości i ostatecznie nadziei, nawet w tak zniszczonym i wypaczonym świecie. Cóż, zgodnie z sentencją reklamową filmu: "rok 2024…przyszłość, którą zapewnie sami ujrzycie". Przekonamy się.
Patent: Oczywiście pies. Na zawsze wierny, inteligentny i silny przyjaciel, lepszy niż żona czy kochanka. Niezastąpiony na radioaktywnych pustkowiach. Posiadający wiele nieoczekiwanych talentów. BTW, a zapytaliście kiedyś Dogmeata, czy w okolicy nie ma jakichś fajnych babek? Duuuży błąd;). Jedna uwaga: nie oglądajcie tego filmu z waszymi dziewczynami. Poobrażają się jak nic, a wy nie będziecie mogli powstrzymać wypływającego wam na usta złowieszczego uśmieszku…choć oczywiście mogą zdarzyć się i tacy ciemiężeni przez feministki nieszczęśnicy, którzy obserwując koniec pięknej Quilli nie będą mogli powstrzymać się od zwycięskiego rechotu i głośnego: "Hurra!" Pamiętajcie: to film wart polecenia, ale zdecydowanie NIEpoprawny politycznie.
Motto: ostatnie słowa należą do Blooda:
"Once more into the breach, my friends".
Nic dodać, nic ująć.

A Town Has Turn To Dust (Pozostanie Tylko Pył), 1998, scen. Rod Serling, reż. Rob Nilsson.

Serling, scenarzysta, to twórca bardzo popularnego w latach 60-tych w USA serialu sf "Strefa Mroku". Nie ma ten serial wiele wspólnego z nurtem postapokaliptycznym, jednak poszczególne jego odcinki potrafiły zapaść w pamięć odbiorców. Ich scenariusze cechowała dbałość o psychologię bohaterów, i cechę tą Serling przeniósł również do skryptu "Pozostanie Tylko Pył" (nazwijmy go "PTP"), który od innych produkcji postapokaliptycznych różni się tym, że można go nazwać "studium psychologicznym". Jednocześnie jest to studium raczej w starym, amerykańskim, westernowym stylu - gdyby bowiem w filmie, zamiast scenografii i kostiumów typowo "postnuklearnych" wprowadzić scenerię i stroje z Dzikiego Zachodu, to film by na dobrą sprawę nic nie stracił. Serling napisał scenariusz przed 1975 (kiedy to zmarł), a film został zrealizowany niemal ćwierć wieku później. Mogę tylko snuć domysły, że pierwotnie film miał być dramatem westernowym, a ponieważ western po roku 1980 stał się niepopularny, telewizyjni spece przerobili go na postnuklearne sf. Ale tym lepiej dla nas.
Z offowego prologu dowiadujemy się, że główny bohater, Hannify, w 2215 roku opuścił asteroidę New Angeles i jako reporter, jeden z nielicznych, którym to umożliwiono, wrócił na Ziemię. Minęło już 100 lat, od kiedy ta umierająca planeta została opuszczona. Tylko złom ma tam jeszcze jakąkolwiek wartość. Spekulanci (zwani przez siebie Dwellersami) wrócili na Ziemię i zmusili jej rodowitych mieszkańców, Driversów, do wygrzebywania złomu z ruin zniszczonych miast. Ten złom musieli przetapiać na użytek mieszkańców asteroidy New Angeles, na której brakowało metalu. Bohater podróżuje więc razem ze zbieraczami złomu po skażonych ruinach Los Angeles, aby zrobić reportaż. W drodze do Carbour, miasteczka będącego największym magazynem hut złomu na zachodnim wybrzeżu dostrzega tajemnicze ruiny indiańskiej osady, Yersuatcho.
W Carbour okazuje się, że osada wcale nie jest spokojnym, robotniczym zadupiem, jak należało się spodziewać. Chłopak z dzielnicy Driversów (którzy są po prostu zwykłymi, wytatuowanymi na twarzach indianami) oskarżony zostaje o zgwałcenie żony przywódcy Dwellersów, Jerry'ego Paula. Tłum chce zlinczować "czerwonoskórego", po jego stronie staje tylko szeryf. Hannify, wietrząc sensacyjny materiał, nagrywa wszystkie wydarzenia kamerą cyfrową (bajer, z dwoma silnikami i ekranami).
Dramaturgia filmu trochę kuleje, jak postrzelony w nogę Raiders (czy też Drivers). Główny wątek ma wymiar bardziej psychologiczny, niż sf, ale nie jest to psychologia na tyle głęboka, żeby nazwać film dziełem ambitnym. "PTP" zaczyna być dobry dopiero po pierwszych 20 minutach, po dokonanym linczu - ale warto czekać. W miarę jak reporter odkrywa tajemnicę Yersuatcho, w miarę jak poznaje lepiej mieszkańców Carbour, widz zostaje wciągnięty w historię "odwiecznej" nienawiści pomiędzy tymi, którzy przyszli, by narzucić swoją wolę, a tymi, którzy musieli się ugiąć. Brak wody (deszcz nie spadł od ponad 200 dni) i ciężka praca powodują niepokój, wyzwalają agresję. Co ciekawe, główni bohaterowie konfliktu - szeryf i Jerry Paul, nie są ani jednoznacznie dobrymi (szeryf), ani złymi (Jerry Paul) postaciami. I mimo, że aranżacja poszczególnych scen jest nieco schematyczna, to pierwszą siłą filmu jest właśnie scenariusz, wymuszający "psychologiczne" podejście do tematu.
Druga siłą są aktorzy, spośród których wybija się Ron Perlman grający Jerry'ego Paula. Perlmana znacie doskonale. Przypomnę:
"War... War never changes..."
Oto nasz ulubiony narrator (podłożył głos też pod jedną z gadających głów w F1, obok Richarda Deana Andersona, czyli serialowego McGyvera;))), który, jak się okazuje, jest naprawdę dobrym aktorem. Rzadko któremu odtwórcy roli "czarnego charakteru" udaje się wywołać u widza zrozumienie dla swoich racji. Perlman tej sztuki dokonał. Reszta aktorów - różnie. Np. reporter jest raczej nijaki, ale szeryf, choć schematyczny (zapijaczony i zmęczony życiem, jak w westernie) zapada w pamięć, ciekawi są też niektórzy bohaterowie dalszego planu, z Driversami-indianami na czele.
Ścieżka dźwiękowa jest bardzo indiańska. Nie wiem, czy twórcy F2 wzorowali się na filmie, czy odwrotnie, faktem jest, że brzmi baaardzo znajomo. Charakterystyczne indiańskie zaśpiewy i bębny potęgują klimat miejsc dawno opuszczonych przez ludzi. To, co nie udało się kompozytorom w Mad Maxach, jest ozdobą "PTP".
Warto obejrzeć. Warto czekać na końcówkę, która przynoś coś w rodzaju oczyszczenia, choć może sformułowanie to jest nieco na wyrost. Pełno jest postapokaliptycznych filmów, w których na dobrą sprawę chodzi głównie o rzeźnię, albo o pościgi samochodowe - na dobrą sprawę prawie wszystkie, z Mad Maxami na czele, są właśnie takie. W "PTP" pojawia się coś nowego: tutaj mamy próbę pokazania konfliktu nie natury shotgunowo-samochodowej, ale moralnej. Choćby dla samej inności tego filmu warto poznać tajemnice Yersuatcho i Carbour City.
"PTP" był wyświetlany w TVP1, w Polsce nie będzie dostępny w dystrybucji przynajmniej do roku 2215-go, jedyna szansa obejrzenia wiąże się z pilnym śledzeniem programu telewizyjnego.
Patent: no, muzyka bardzo falloutowa i nieco już oklepany, ale zawsze na czasie narrator wprowadzający i wyprowadzający...
Motto: "Pan nie rozumie, że zanim jeszcze ludzie zobaczą ten pana reportaż, ja już dawno będę dla nich jakimś czarnym charakterem z westernu" - mówi Jerry Paul i puszcza oko do kamery. - "Ludzie widzieli już wszystko i nic ich to nie obchodzi."

Mad Max, 1979, Australia, reż. George Miller, scenariusz : James McCausland i George Miller.

Czuję się stremowana pisząc o tak wielkiej klasyce. Dla wielu z nas Mad Max to nie tylko film kultowy, ale także ten, od którego bierze swój początek Fallout. Jest w tym bardzo dużo prawdy. Pisałam już w Radiated, że Fallout jest prawdziwą kopalnią wiedzy o amerykańskiej kulturze jako takiej i niesprawiedliwością byłoby przypisywanie mu czerpanie pomysłów tylko z jednego filmu, nawet tak doskonałego jak Mad Max. Ale prawdą też jest, że Mad Max zdaje się być prawdziwą iskrą zapładniającą i napędzającą wyobraźnię twórców naszej gry. Mnogość odniesień do Maxa, którą odnajdujemy w Falloucie, jest doprawdy wielka i nie sposób wszystkiego wymieniać. Opowiedzmy więc, jak to się wszystko zaczęło.
George Miller w 1979 roku był dopiero początkującym twórcą. Studiował medycynę, którą zdecydował się porzucić na rzecz kariery reżyserskiej podczas ostatniego roku studiów medycznych. Nakręcił wtedy wraz ze swoim bratem bliźniakiem jednominutowy film, który zdobył pierwszą nagrodę na filmowym przeglądzie studenckim. Mad Max był jego pierwszym poważnym projektem pełnometrażowym, który okazał się być w rezultacie najbardziej znanym i dochodowym przedsięwzięciem kina australijskiego wszechczasów. Mad Max 2, The Road Warrior, został doskonale przyjęty przez krytykę i ponownie stał się wielkim hitem. Miller reżyserował w Hollywood filmy, w których trudno dopatrzyć się cech Mad Maxów, jeśli chodzi o miłość do samochodów i do spektakularnych kraks i pościgów, choć w oczywisty sposób epatują one podobnym, czarnym humorem i gwałtownością przeżyć bohaterów (Czarownice z Eastwick, Olej Lorenza). Miller zdaje się być rozczarowany Hollywood i parokrotnie wracał do Australii, przysięgając, że tym razem spalił ze sobą wszystkie mosty i że już nie powróci.
Mad Max był filmem o bardzo niskim budżecie. Zwykliśmy podchodzić do takich filmów nieufnie, zakładając, że brak funduszy zwykle wiąże filmowcom ręce i czyni film ubogim. Tym czasem, gdzie dla innych brak pieniędzy wydaje się zniewoleniem, dla Millera paradoksalnie oznaczał większą wolność kreacji. Nie musiał tłumaczyć się wielkim firmom producenckim z każdego swojego kroku i nie musiał konsultować z nimi obsady. W całym projekcie widoczna była jakaś świeżość, przymrużenie oka - jest to miła odmiana, gdy porównać ją ze skostniałą, bezdusznie pragmatyczną postawą wielkich produkcji Hollywoodu.
Należy wspomnieć, że jako źródło inspiracji dla Maxa Miller wymienia głównie film opisany przeze mnie powyżej, a mianowicie A Boy and His Dog.
Cały proces tworzenia obsady przypominał trochę artystyczny nieład. Czy wyobrażacie sobie, że kto inny, nie Mel Gibson, gra Maxa? NIE!!! A doprawdy bardzo niewiele brakowało, żeby tak się właśnie stało. Dwudziestotrzyletni wówczas Mel Gibson nie podszedł na przesłuchanie do Millera, by dostać tę rolę. Właściwie to przyszedł z kumplem, który się o to starał, w roli podpory moralnej. Ciekawe, czy i jego samego nikt wtedy nie musiał podpierać, gdyż po prawdziwej bójce, w którą wdał się poprzedniej nocy w jakimś barze, jego głowa wyglądała jak "czarnosina dynia" (jego słowa). Miller poprosił go wtedy, by wrócił za trzy tygodnie i wziął udział w castingu, bo, jak się wyraził, "potrzebujemy tu takich czubków". Kiedy Gibson wrócił po trzech tygodniach, nikt go nie rozpoznał, bo jego rany wygoiły się aż za dobrze. Przeczytał fragment tekstu i dostał rolę.( Potem jego głos dla potrzeb amerykańskiej wersji filmu został zdublowany. Miller bał się, że amerykańska widownia nie zrozumie kwestii wypowiadanych z ciężkim australijskim akcentem.)
Konstrukcja świata Mad Maxa jest dla fanów Fallouta jak wizyta w dobrze znanym domu. Mamy więc świat zniszczony nuklearną wojną, która pochłonęła prawie wszystko: technologię, zaawansowaną cywilizację, dobrobyt, znany przedtem porządek społeczny. Pustynny i dziki krajobraz australijski jest metaforyczną kwintesencją stanu, w jakim znajdzie się Ziemia już za kilka lat od teraz: jałowa, dogorywająca pustynia, upalna i nieprzyjazna człowiekowi. Ludzie jeszcze usiłują walczyć, próbując zachować jakieś resztki społecznego ładu i porządku, ale ich wysiłki są z góry skazane na niepowodzenie w świecie coraz bardziej rządzonym przez chaos i śmierć. Ludzkość dotarła do kresu swojego istnienia, ludzka cywilizacja jako taka nieuchronnie odchodzi w nicość, a wszelkie próby utrzymania jej przy życiu wróżą rychły koniec. Nadchodzi czas Pustki, w którym nie ma miejsca na uczucia i spokój. Wszelkie formy organizacji społecznej ulegają korozji a przede wszystkim gwałtownej, olbrzymiej regresji. Ludzkość jeszcze dysponuje produktami technologicznej industrializacji, ale jednocześnie coraz bardziej przypomina świat średniowieczny, o kastowej, pseudo-rycerskiej mentalności. Katastrofa odziera człowieka z człowieczeństwa, każąc mu jeszcze raz walczyć o byt i przetrwanie bezpośrednio, własnymi rękami, jak człowiekowi pierwotnemu. Tak więc świat staje się przedziwnym patchworkiem cywilizacyjnym: obok skomplikowanych technologicznie broni i pojazdów, idą w ruch noże, pałki, maczugi a także zęby i pazury. (Ta konstrukcja świata zewnętrznego wydaje mi się największym "spadkiem" po Maxie, obecnym w Falloucie).
Jak Maxowi udaje się przetrwać w takim świecie? Otóż Miller sugeruje widzowi, że Max należy do tych, którzy jeszcze się łudzą. Jest jednym z tych, którzy nadal usiłują "ożywić trupa" cywilizacji, niezłomnie broniąc dawnych wartości - których ostatecznym wyrazicielem jest dla Maxa poszanowanie prawa. Niezłomność i siła - tak widocznie obecne w jego mentalności - zdają się jedynie utrudniać Maxowi pojęcie prawdy - że Świat Zasad odszedł na zawsze. Tym brutalniejsze jest jego przebudzenie.
Max Rockatansky (miły akcent, prawda?) jest młodym oficerem policji, czy też raczej motocyklowej służby porządkowej (MFP), usiłującej, coraz bardziej bezskutecznie, chronić zdewastowane bezdroża Australii przed zmotoryzowanymi bandami "Jeźdźców Nocy", obdzieraczy trupów-bezlitosnych myśliwych, za wszelką cenę polujących na nowy wymiar bogactwa post-nuklearnego świata - paliwo i samochody.
Prawo reprezentowane przez oficerów MFP już jest zmodyfikowane na potrzeby nowej rzeczywistości. Nie noszą oni mundurów, lecz czarne motocyklowe skóry. Ten "kostium" doskonale oddaje charakter ich pracy - w tym świecie oficer musi być równie groźny jak jego wrogowie, a jego jedynym celem jest złapanie lub wyeliminowanie przestępcy. MFP nie zatrzyma się, by sprawdzić, czy obywatele, których roztrącił ścigając Nocnych Jeźdźców, nie zostali ranni. Nie stosuje żadnej procedury pościgowej. MFP sam w sobie jest produktem nowej, trudniejszej odmiany cywilizacji, w której prawo niszczeje mimo prób jego ocalenia.
Pierwsza scena filmu jest spektakularna. Pojawia się krótkie ujęcie znaków drogowych, na których widnieją słowa: Anarchy (anarchia) i Bedlam (dom wariatów). Na tym tle, jak w koszmarze sennym, samotny banita pruje bez końca przez australijska pustynną plątaninę szos. Ściga go policja, która choć wyposażona w potężne krążowniki szos, zdaje się tracić do uciekającego. Banita otwarcie naigrawa się ze ścigających, pewny swoich szans ucieczki. Samochody MFP to modele Forda Falcona z 1972 i 1973 roku; w 1979, kiedy film pojawił się na ekranach, te samochody już miały po kilka ładnych lat (w rzeczywistości nieodległej przyszłości). Wszystkie samochody w filmie to raczej starsze, prostsze modele, bez elektronicznych gadżetów, które sprawiają, że nowoczesne samochody tak łatwo się psują. W tej przyszłości samochody i motocykle muszą być proste w obsłudze i konserwacji, a mechanicy zdobyli wysoki status w społecznej hierarchii, ponieważ potrafią złożyć pojazd z części. Tak więc zarówno policjanci, jak i bandyci poszukują prostszych, łatwiejszych w obsłudze samochodów. (Tyle, jeśli chodzi o rzeczywistość filmową. Prawda w realnym świecie była taka, że budżet filmu opiewał na niecałe 350 tysięcy dolarów australijskich***, więc starsze samochody były po prostu tańsze i łatwiejsze w obsłudze. A i tak nie obyło się bez cięć. Furgonetka, której rozbicie w kawałki widzimy w pierwszej scenie filmu, stanowiła własność reżysera, ponieważ produkcji zaczęło brakować pieniędzy. Około dwudziestu procent przewidzianych scenariuszem scen pościgu nie zostało zrealizowanych z powodu braku funduszy.) Koniec pościgu kończy się dla bandyty tragicznie, spłonie on we własnym samochodzie. Na takim tle poznajemy Maxa po raz pierwszy, a jego skupiona, młoda twarz przez moment wydaje się kompletnie nieczuła i odarta z emocji.
Następna scena stoi w zdecydowanym kontaście z pierwszą. Max, który do tej pory wydawał się raczej bezduszną maszyną, zrzuca maskę. Okazuje się, że ma żonę i malutkiego synka. Jest oddanym mężem i ojcem. Cień bezdusznego zabójcy w obronie prawa znika z jego twarzy, Max pokazuje widzowi swoje "wrażliwe miejsce".
Z jednej strony szlachetny, wrażliwy introwertyk w żelaznej masce zasad, z drugiej barbarzyńska horda. Wszyscy wiemy, co się dalej stanie. Żona i synek, jedyna nić łącząca naszego bohatera z Dawnym Porządkiem, zostaje zerwana. Ich brutalna śmierć z rąk złowieszczego gangu Toecuttera rozbija świat Maxa w kawałki. Przestaje być obrońcą życia, staje się największym kinowym mścicielem wszechczasów. Przedtem obrońca życia, teraz jego niszczyciel. Zemsta okazuje się dla niego celem samym w sobie, Max staje się jednym z tych, których kiedyś tak bardzo zwalczał. Znika prawdziwa wola życia, pozostaje jedynie czysto biologiczny lęk przed fizycznym ustaniem. Dusza Maxa, to mikroświat, w którym odbija się jak w lustrze upadek naszej cywilizacji. Umarło wszystko. Pozostała tylko ciemność i nicość. Ostatnia scena ukazuje Maxa - nowego banitę jadącego bez końca pustynnymi bezdrożami. Tylko tym razem nie żadnego stróża prawa, który mógłby spróbować go zatrzymać. Nadzieja na odbudowanie lepszego jutra okazała się żałosnym złudzeniem.
Świat zginął.
Mad Max często przedstawiany jest jako majstersztyk kaskaderskich popisów samochodowych pościgów. I tak jest w istocie. Można o tym pisać w nieskończoność. Nie ujmując nic z jego niezwykle dynamicznego obrazu, dla mnie film ten jest przede wszystkim kwintesencją nowego pojęcia apokalipsy, niedoprawionej mdłym sosem napuszonych ozdobników i patosem. Jest surowy, brutalny i nie daje żadnych szans na przyszłość. Myślę, że właśnie to stanowi o sile jego przekazu. Jest w nim świeżość i ostrość niespotykana nigdy przedtem ani potem. To takie małe lusterko kieszonkowe Prawdy. Tacy naprawdę jesteśmy. Cała nasza ogłada to tylko cienka otoczka. Tacy będziemy, jeśli Apokalipsa kiedyś nastąpi.
Patent: Wystarczy powiedzieć, że Mad Max praktycznie stworzył wizualnie Fallouta. Chwała mu za to na wieki. Dzięki niemu każdy z nas może mieć prywatny kawałek radioaktywnej apokalipsy dla siebie;)
Motto:" I'm a fuel injected suicide machine."
********"I am the rocker, I am the roller, I am the out-of-controller!"

Amen, brother. Amen to that.

Mad Max 2/ Road Warrior (Mad Max 2), 1981, scen. Terry Hayes, George Miller, Brian Hannant, reż. George Miller. Produkcja Australijska.

Zastanawiając się nad tym, czy Mad Max 2 jest filmem pozbawionym wad, znalazłem jedną rzecz, którą, jeśli się uprzeć, można za wadę uznać. Reżyser użył w kilku miejscach przyspieszonego tempa - dotyczy to ujęć z udziałem jadących pojazdów. Wiadomo, że jak ma być pościg, to samochody powinny jechać jak najszybciej - taką też logiką kierował się zapewne Miller. Niestety w paru ujęciach obecni są ludzie i widok osoby która nagle zaczyna uwijać się jak w ukropie, przypomina filmy nieme, co wywołuje niezamierzony uśmiech na twarzy widza.
W zasadzie to tyle o wadach.